Teken tijdens het wandelen: zo voorkom en behandel je een tekenbeet

Teken en tekenbeten tijdens het wandelen: niet mijn favoriete onderwerp. Alleen al aan die beestjes denken geeft me jeuk en lichte paranoia. Tegelijkertijd vind ik het wel een heel belangrijk onderwerp, want wij (langeafstands)wandelaars brengen nogal wat tijd in de natuur door, zeker als we er ook kamperen. De kans dat wij te maken krijgen met teken is dus groot. Dus: laten we het even over deze nare ettertjes, de risico's die ze met zich meebrengen en het voorkomen en behandelen van beten hebben.

Zo ziet een teek eruit: soms anders dan zoals je ze voor je ziet!

Een teek is een klein spinachtig beestje dat leeft in hoog gras, dode bladeren en struiken. Dit beestje heeft verschillende levensfasen, waarin hij van gedaante veranderd. Op plaatjes bij informatie over teken staat vaak altijd hetzelfde levensstadium uitgebeeld: de grootste. Terwijl je vroeg in het seizoen juist vaak te maken krijgt met de 'baby's', die soms nog geen millimeter groot zijn. Die kleintjes zijn minstens zo gevaarlijk en zijn makkelijk over het hoofd te zien.

Twee teken in verschillende levensstadia (foto via RIVM)

Ziekte van Lyme, tekencefalitis en andere ellende die je als wandelaar van een teek kunt krijgen

Teken kunnen de Borrelia-bacterie overdragen, die de ziekte van Lyme veroorzaakt. In Nederland is ongeveer één op de vijf teken besmet. Jaarlijks lopen zo'n 1,5 miljoen mensen een tekenbeet op, waarvan ongeveer 27.000 de ziekte van Lyme krijgen. Bij 1.000 tot 1.500 mensen houden de klachten lang aan. Naast Lyme kunnen teken ook andere ziekten overbrengen, zoals tekencefalitis.

Tekencefalitis

In sommige delen van Europa kunnen teken ook tekencefalitis overbrengen, een ernstige hersenvliesontsteking. Risicogebieden zijn onder andere delen van Duitsland (met name Beieren en Baden-Württemberg), Zweden, Oostenrijk en Zwitserland. Er bestaat een vaccin tegen tekencefalitis, en als je veel in deze regio's wandelt, is het verstandig om dat te overwegen. Vraag je huisarts om advies ruim voor vertrek, want het vaccin bestaat uit meerdere doses over een langere periode.

Behandeling

Denken jij en je huisarts dat je mogelijk besmet bent met de Borrelia-bacterie? Dan kun je antibiotica slikken. Tekencefalitis is een virusinfectie, en tegen virussen werken antibiotica niet. Voor cefalitis bestaat alleen een vaccin als preventie, maar er is geen genezing mogelijk. De behandeling van tekencefalitis is ondersteunend: rust, pijnstilling, en in ernstige gevallen ziekenhuisopname.

Je kunt het hele jaar door teken verzamelen

In Nederland en België zijn teken het meest actief van maart tot en met oktober, zodra de temperatuur boven de 7 à 10 graden uitkomt. Bij zachte winters kunnen ze ook buiten dit seizoen actief zijn. Verschillende levensfasen van de teek pieken op verschillende momenten in dit seizoen. De allerkleinste exemplaren, de larven en nimfen, zijn vaak actief in het voorjaar en de vroege zomer.

Zo voorkom je tekenbeten tijdens het wandelen

De beste bescherming is voorkomen dat teken überhaupt bij je huid komen. Draag lange broekspijpen en stop die sexy in je sokken, of draag gaiters (ook bekend als 'gamaschen') over je schoenen en broekspijpen.

Een shirt met lange mouwen is ook aan te raden. Op warme dagen vind ik een lichte sun hoody het fijnst. Daarin heb ik het niet zo snel (te) warm tijdens het wandelen op zonnige dagen.

Kies bij voorkeur een lichte kleur voor je kleding, zodat je de kruipende beestjes makkelijk ziet en van je af kunt halen.

Blijf zoveel mogelijk op paden en picknick liever niet op de grond. Ik zit zelf tijdens meerdaagse wandeltochten vaak op mijn tentzeil.

Ga je kamperen? Ga niet met je buitenkleding op of in je slaapzak zitten of liggen. Ik stop mijn kleding in het laagseizoen vaak 's nachts in mijn slaapzak om het 's morgens warm aan te kunnen trekken, maar dat doe ik in het tekenseizoen niet.

Middeltjes tegen teken

Je kunt je ook insmeren met middelen die teken afschrikken. Producten met 30 tot 50% DEET zijn bijvoorbeeld heel effectief. Picaridin is een goed alternatief dat vriendelijker is voor waterafstotende kleding en kampeerspullen. In Schotland gebruik je misschien Smidge tegen de midges, en dat werkt ook tegen teken. Permethrine breng je aan op kleding en blijft meerdere wasbeurten zitten, al ben ik voorzichtig met dure technische kleding.

Doe na elke wandeldag een tekencheck

Hoe langer een teek in je huid zit, hoe groter de kans op besmetting. Verwijder je de teek binnen 24 uur, dan is de kans op Lyme aanzienlijk kleiner. Doe daarom na elke wandeling een uitgebreide tekencheck, en ook al tijdens het lopen als je door hoog gras of struiken hebt gelopen. Teken houden van warme, donkere plekken: oksels, knieholten, liezen, haargrens, navel, bilspleet en onder de bh zijn favoriet. Je kunt zelf niet overal bij, dus schakel een reisgenoot in. Liever even ongemakkelijk dan later Lyme.

Hoe verwijder je een teek?

Gebruik een puntig pincet, tekentang of tekenpas (die vind ik het fijnst) en pak de teek zo dicht mogelijk bij je huid. Trek hem rustig recht omhoog of draai hem eruit, afhankelijk van het hulpmiddel.

Knijp hem niet samen, want dat vergroot de kans op besmetting. Blijft het snuitje zitten? Geen paniek, dat komt er vanzelf weer uit, net als een splinter. Niet pulken dus, want dan is er kans op andere besmetting.

Ontsmet de wond daarna met jodium of alcohol en noteer wanneer en waar je gebeten bent. Ik maak ook altijd een foto van de plek van de beet. Tekenbeten in Nederland kun je melden op Tekenradar.nl.

Wanneer ga je naar de huisarts?

Houd de beet drie maanden in de gaten. Ga naar de huisarts als je een groeiende rode, gele of blauwrode vlek of ring ziet rond de plek, ook als die pas na een paar weken ontstaat. Let ook op als je binnen drie maanden na de beet grieperige klachten krijgt: koorts, hoofdpijn, spierpijn of vermoeidheid. Andere signalen zijn tintelingen of pijn in arm of been, huid- of gewrichtsklachten, of een scheef gezicht. Je hoeft overigens niet altijd een rode kring te zien om besmet te zijn.

Laat je vooral niet tegenhouden door teken

Als wandelaar heb je een grotere kans op een tekenbeet dan iemand die zijn huis niet uitkomt, maar laat dat je vooral niet tegenhouden. Neem de juiste voorzorgsmaatregelen, check jezelf na elke wandeling op teken en verwijder teken volgens de handleiding die bij je verwijdermiddel hoort. Ga je naar gebieden waar (relatief) veel tekencefalitis voorkomt? Overleg met een arts of een vaccin interessant is.

Meer weten? Het RIVM, Thuisarts.nl en Stichting Tekenbeetziekten hebben uitgebreide en betrouwbare informatie.