3-daagse Ziltepad in Groningen: bezinnen aan de Waddenzee

Drie dagen wandelen op Het Ziltepad in Groningen. Dat was mijn eerste kennismaking met deze moderne pelgrims- of bezinningsroute langs Noord-Hollandse, Friese en Groningse kerken. De hele route, bestaande uit de hoofdroute van Den Helder naar Termunten en een rondwandeling bij elke kerk, is ruim 440 kilometer lang. Dat loop je niet even in een weekend, maar een minipelgrimstocht van 3 dagen is ook perfect om uit te waaien, tot rust te komen en over het leven na te denken.

3 dagen Ziltepad in Groningen

Ik liep deze drie dagen op Het Ziltepad door Noordoost-Groningen in het vroege voorjaar van 2025. Solo, zoals ik dat graag doe. Ik kom uit het noorden van Nederland en kende deze regio al een beetje. Daardoor kan ik je vertellen dat de drie etappes niet alleen een goede kennismaking met Het Ziltepad, maar ook een goede kennismaking met het Groningse landschap is. Je wandelt tussen akkers, over wierden en langs Ziltepad-kerkjes en UNESCO Werelderfgoed Waddenzee.

Klik hier om het uitgebreide verslag over te slaan en direct naar de praktische tips te gaan

Persoonlijk verslag van mijn Ziltepad 3-daagse in Groningen

‘Neem de tijd om stil te staan bij je innerlijke motivaties en verlangens voor de reis. Waarom wil ik deze wandeling maken? Wat hoop ik te vinden of te bereiken tijdens deze wandeling?’ Het bezinnen begint direct op het startpunt. Ik sta in de stille kerk van Losdorp, op dat moment het meest oostelijke punt van Het Ziltepad. Het Ziltepad-meditatiegidsje nodigt me uit om een intentie te zetten. Ik hoef er niet lang over na te denken: ik wil onderzoeken hoe ik duurzamer om kan gaan met stress in mijn leven en de vloedgolf van emoties die daarmee samengaat.

Wierden: vluchtheuvels bij overstroming

Een gure wind trekt aan mijn haar en jas. Dikke wolken blokkeren veel van het zonlicht. Beschutting is er niet, hier tussen de akkers en velden. Hoewel… daar aan de horizon zie ik het kerktorentje van wat volgens de Ziltepad-kaart Godlinze moet zijn. Het valt me op dat ik licht heuvelop moet lopen om bij de kerk te komen. Dat is ongebruikelijk in Groningen, en ik raadpleeg de routegids. ‘De wierde ontstond rond de tweede eeuw voor Christus’. Een door verre voorouders aangelegde heuvel waar ze droge voeten konden houden. Er waren nog geen dijken, de zee had vrij spel en de golven rolden bij ruig weer diep de provincie Groningen in.

Schuilplekken

De kerken van de dorpen staan vaak op zo’n wierde en boden met hun dikke muren bescherming tegen de elementen. Ik zie het voor me: donkere lucht, gierende wind en het geklots van golven. Binnen de dikke muren van de kerk is het droog, wordt het onheilspellende geluid gedempt en voel je de warmte van je dorpsgenoten. Vele eeuwen later zit ik ook in een kerk te schuilen. Tegen de wind, en tegen de drukte in mijn hoofd. De stilte is bijna tastbaar, het licht is zacht en de gedachte dat hier al tientallen generaties voor mij stormen werden uitgezeten, kalmeert me.

Naar Uithuizermeeden

Mijn voetstappen klinken ritmisch op het asfalt als ik door het weidse landschap richting Uithuizermeeden loop. Het is alsof mijn gedachten langzamer gaan, hier in de prikkelarme, grote leegte. Misschien heb ik een wierde nodig, een plek waar ik droge voeten houd als grote golven emoties tegen mijn schenen rammen. Met op die wierde een stevig bouwwerk om me te beschermen tegen de elementen. Ik heb al vijf jaar geen vaste woonplek en ben altijd op reis: misschien is het toch tijd om me ergens te settelen en een fijne schuilplek voor mezelf in te richten?

Op uitgeputte aarde kan niets groeien

In Uithuizermeeden ben ik uitgenodigd bij de Eemstuin. Omgeven door grijze akkers ligt een groene oase, de biodynamische tuin van Liz en Jouke. ‘Ik luister naar wat de tuin nodig heeft,’ vertelt Liz me als ze me rondleidt. ‘Zie je de akker van de buurman? Die is heel droog nu er zo weinig regen valt.’ Ze pakt een handje aarde uit haar tuin. Duidelijk vochtig, met dunne witte worteltjes en stukjes in diverse kleuren bruin. ‘Hier zit veel voeding in,’ en dat blijkt uit hoeveel groente er groeit.

Er worden geen middelen gebruikt die de natuurlijke balans verstoren en in de ‘no-dig-tuin’ wordt niet gewroet of geploegd. Elk plantje wordt door vrijwilligers met aandacht behandeld. Alles lijkt in balans en de plantjes groeien als kool. Het hele jaar door verkoopt Liz gezonde groenten, zelfs in de winter. ‘Dan hebben we een andere manier van oogsten. We plukken dan niet de hele plant, maar snijden een paar stengels. Zo heeft de plant de tijd om te herstellen.’

Eten bij Liz

Liz gaat de keuken in om een maaltijd voor me te bereiden. Ik ga aan een picknicktafel voor hun ecologische Huis voor de Aarde zitten. ‘Wees stil en luister’ staat er op de gevel. Ik luister naar de tjiftjaf en de pimpelmees die elkaar proberen te overstemmen. En ik luister naar mijn gedachten. ‘Op een uitgeputte aarde kan niets groeien’, ‘continu ploegen maakt de grond minder weerbaar tegen droogte’ en ‘niet de hele plant plukken, maar stengels, zodat de plant kan herstellen’ schrijf ik in mijn dagboek. Ik ben natuurlijk geen plant, maar deze tuinderslessen lijken ook voor mijn energievoorraad te gelden. Ik verteer die inzichten onder het genot van een onkruidsalade en verwarmende curry.

Dijken om de golven buiten te houden

Na een nacht in bed & breakfast Lentemaheerd, start ik aan de 16 kilometer naar de volgende Ziltepad-kerk. Uitgestrekte vlaktes, een statig landgoed en de bewoonde wereld van Uithuizen wisselen elkaar af. Het valt me op dat mensen me hier niet alleen groeten, maar zelfs een praatje aanknopen. Over de magnolia met de mooie bloesem, over mijn wandelplannen of over het inmiddels zonnige weer. Ik vind het fijn om alleen te lopen en me sociaal terug te trekken, dat helpt bij het leggen van puzzelstukjes in mijn brein. Maar het is een fijn idee, dat ik op elke straathoek met iemand kan verbinden als ik dat zou willen.

Naar Usquert

Richting het noorden zie ik een dijk liggen. Die dijk heeft wierden overbodig en landbouw mogelijk gemaakt. De boeren en niet de elementen zijn hier nu de baas. Zij bepalen of er bloembollen of uien groeien. Met sluisjes, gemalen en sproeiers controleren ze hoeveel water de planten krijgen. Het resultaat is zoveel mogelijk groenten, granen en bollen.

Langs de weg naar Usquert schrijf ik: ‘misschien moet ik dijken aanleggen om de elementen buiten te houden. Dan heb ik ook geen wierde of bouwwerk nodig en heb ik controle over wat er wel en niet van mijn energievoorraad snoept.’ Hoe dit er in de praktijk uit moet zien, weet ik niet. Ik heb in het verleden geprobeerd ‘harder te worden’, maar dat was als een dijk met tweehonderd gaten proberen waterdicht te houden met een pakje zakdoekjes.

‘Je zit al helemaal in Het Ziltepad’

Ik bel in Usquert aan bij huisnummer vijf. Een vriendelijke man doet open en overhandigt me de sleutel voor de kerk. Ik zet de Ziltepadstempel en neem plaats op een van de bankjes. Mijn hoofd is stiller dan gisteren, toen ik aan mijn avontuur begon. Het voelt alsof ik vlakbij een antwoord ben, maar het nog net niet vast kan grijpen.

‘Vond je hem mooi?’ vraagt de meneer van nummer vijf. ‘Uhh… nou mooi, hij is wat sober?’ antwoord ik onzeker. ‘Maar ik houd van de stilte in de kerk. En van de geur. En van het geluid van mijn schoenen op de stenen’. Hij knikt. ‘Mijn oudste zoon gaat soms in de kerk zitten als hij het te druk heeft met school.’ Ik antwoord dat ik dat wel snap, en gisteren ook de tijd vergat terwijl ik in de kerk voor me uit zat te staren. Hij lacht. ‘Je zit al helemaal in Het Ziltepad.’ Hij vraagt waar ik woon. Ik ben al vijf jaar onderweg, vooral aan het wandelen. ‘Jouw leven is net een groot pelgrimage,’ antwoordt hij begripvol.

Boeddhawierde

Ik logeer in de Boeddhawierde, het thuis van Triratna-boeddhist Silavadin. Hoe een boeddhist tegenover de kerk op een wierde in the middle of nowhere in Groningen terechtkomt? Hij was begin dertig en wist niet goed wat hij met zijn leven wilde. ‘Ik nam de trein naar Usquert om naar zee te gaan en liep langs deze voormalige leerlooierij die te koop stond. Ik had net een erfenis gekregen en kocht het.’ Ik dineer met hem en zijn schoonzoon in de tuin. Ik weet weinig van boeddhisme en ik ken deze mensen nog geen uur, maar ik voel me er helemaal op mijn plek.

De ruige rand van het noorden

Het is een zonnige avond. Ik weet dat de kwelder van Noordpolderzijl vijf kilometer verderop ligt en voel me daardoor te rusteloos om op bed te gaan liggen. De ruige rand van het noorden heeft een onweerstaanbare aantrekkingskracht op me. Ik mag de fiets van Silavadin lenen en trap tegen de wind in naar de dijk. Ik dump de fiets tegen een hek en snelwandel naar boven. Een diepe inademing haalt mijn favoriete geur naar binnen: die zilte van het Wad. De wind trekt mijn haren uit mijn staart, de zon baadt het taaie gras in oranje licht en boven mij klinkt het gegak van honderden ganzen. Hier ben ik thuis.

Trek naar de zee

Als tiener voelde ik al die trek naar de zee, telkens wanneer ik me overweldigd voelde. Als een therapeut me in de afgelopen vijftien jaar vroeg om aan mijn happy place te denken, dacht ik aan de kust. Hier zijn de elementen de baas. De getijden bepalen of het kleine zeehaventje droog ligt, of de slenken zich vullen met water en of het groen een zoute douche krijgt. Zou je aan de rand een dijk bouwen, dan was al deze ruige schoonheid er niet. No way dat ik een dijk ga bouwen om alle golven van emoties buiten te houden. In die overstromingen zit ook een schoonheid, een natuurlijke schoonheid die zo oud is als de aarde zelf.

Overgeleverd aan de Waddenkust

Daar waar ik ‘s avonds de zon in zee zag zakken, zie ik ‘s morgens weinig. Een dichte mist hangt boven de kwelder. Een compleet andere ervaring, maar net zo mooi. Ik wandel door het vochtige gras over de dijk. Links zijn de boeren de baas, rechts de natuur. Links hoor ik trekkers, rechts een koor van scholeksters, tureluurs en ganzen. De mist trekt langzaam op en de zon warmt de lucht. Ik trek laagje na laagje uit tot de wind zachtjes door mijn armhaartjes blaast. Ik ga op de asfaltstrook langs de kwelder lopen, waarbij de dijk mijn uitzicht op de akkers beperkt. Nu zie ik geen mens en voel ik me helemaal alleen, overgeleverd aan de Waddenkust. En het voelt fantastisch.

Pieterburen

Ik verlaat de dijk voor mijn derde Ziltepadstempel en een lunch in Pieterburen. Waar de meeste wandelaars hier richting Maastricht wandelen, kan ik niet wachten om weer naar de dijk te gaan. Ik verlaat hem pas weer ter hoogte van Hornhuizen, waar ik door geurige gele bloemenvelden naar het dorp begeleid wordt. De kerktoren is geel en lijkt op die van een vuurtoren. Niet heel vreemd, want de kerktorens op de wierden waren vroeger ook bakens voor zij die op boten de golven trotseerden. Het zijn de kerktorens die het levensverhaal van het noorden van ons land vertellen. Dat van gemeenschap, religie, strijd tegen het water en weten waar je thuishoort en waar je heen moet.

Een netwerk van bakens

In Hornhuizen zet ik de vierde stempel in mijn Ziltepad-boekje. Er zijn nog zo’n 17 lege stempelvakjes, die ik in de toekomst nog wil vullen met stempels, inzichten en herinneringen. Tegenover de kerk staat een lichtblauw gebouw met ‘Wongema’ op de gevel. In deze ontmoetingsplek voor mensen van dichtbij en ver weg ontmoet ik herbergier-for-the-weekend Emilie. Ze wijst me een van de eenpersoonskamers met uitzicht op de kerk op het middelpunt van de wierde.

Ik dineer met twee andere gasten, Emilie, beheerder Belinda en kok-for-the-weekend Guusje in de avondzon. Ik luister naar levensverhalen en leer over het dorp (‘kijk daar gaat Jurre, onze eierboer’). Ik voel me verbonden met mensen die twee uur geleden nog vreemden waren, maar dat verrast me allang niet meer. Het Ziltepad is net zo goed wandelen van bijzondere ontmoeting naar bijzondere ontmoeting als van kerk naar kerk.

Het Ziltepad is net zo goed wandelen van bijzondere ontmoeting naar bijzondere ontmoeting als van kerk naar kerk.

De kerktoren in

Na het avondeten geeft Belinda me de sleutel van de kerk. Ik beklim de smalle wenteltrap en ladders en duw het luik naar het topplateau open. Vanaf het hoogste punt van de toren kan ik over het omliggende land uitkijken. De Waddenzee aan de horizon en een netwerk van kerktorens in het binnenland. Misschien hoef ik niet één plek te zoeken om mijn veilige haven te maken. Ik heb al een netwerk van bakens op wierden, plekken waar ik kan schuilen tegen de storm die soms door mijn leven raast. De casa in de Spaanse bergen waar ik een paar maanden woonde, de kamer bij vrienden in Schotland waar ik vijf maanden woonde, mijn vaste kattenoppasadres in Groningen… En nu de accommodaties langs Het Ziltepad waar ik met open armen ontvangen werd. Ik ga blijven wandelen daar waar de elementen de baas zijn en ik me het meest levend voel.

En als er een storm komt en ik meegesleept dreig te worden, kan ik op pelgrimstocht en schuilen tussen de muren en mensen op een van mijn wierden.

Zelf 3 dagen wandelen op Het Ziltepad in Groningen

Ik wandelde etappe 16 tot en met 19 van oost naar west:

• Dag 1: Losdorp naar Uithuizermeeden
• Dag 2: Uithuizermeeden naar Usquert
• Dag 3: Usquert via Pieterburen naar Hornhuizen (twee etappes gecombineerd)

Zie ook mijn Komootroutes voor dag 1 // dag 2 // dag 3

Startpunt Losdorp heeft een busverbinding met Loppersum, dat een treinverbinding met Groningen heeft. Eindpunt Hornhuizen heeft een busverbinding met Winsum, vanuit waar bussen naar onder meer Groningen rijden. Plan je reis via de routeplanner op 9292.nl.

Zie mijn routegidsblog over 3 dagen Ziltepad in Noord-Holland alvast voor een volgende minipelgrimstocht.

Navigeren

De weg vinden is het leukst offline, met het Ziltepadboekje uit de laatst bezochte kerk in handen. In elke Ziltepadkerk liggen routeboekjes met daarin de rondwandeling, de etappe richting het oosten en de etappe richting het westen beschreven. Moeten de boekjes in de kerk net aangevuld worden als jij er bent? Dan vind je het routegidsje ook digitaal op de Ziltepad-website.

De drie etappes volgen het wandelknooppuntennetwerk. Je volgt de pijltjes van genummerd paaltje naar genummerd paaltje.

Moet je toch even spieken waar je bent of waar je heen moet? Dan is het handig als je de route via het gpx-bestand van de website in de favoriete route-app geüpload hebt. Je kunt, daar waar je bereik hebt, ook de interactieve kaart gebruiken.

Je loopt deze route beter niet met de hond

Honden zijn op meerdere stukken dijk niet welkom. Daar lopen de schapen los en staan verbodsbordjes. Je loopt de 3-daagse zoals ik hem liep dus niet met je viervoetige wandelmaatje. Wel kun je de route met gebruik van het knooppuntennetwerk of een wandelapp omleggen door paden parallel aan de dijk te nemen.

Overnachten langs Het Ziltepad in Groningen

Ik logeerde de eerste nacht bij bed & breakfast Lentemaheerd. De eigenaresse was zo vriendelijk om me te halen en brengen. De avond daarna logeerde ik in de Boeddhawierde. Aan het eind van mijn derde wandeldag genoot ik van een diner en overnachting bij Wongema. Bekijk voor het plannen van jouw overnachtingen, in een slaapkamer of in een tent, de interactieve kaart op www.hetziltepad.nl

Vrienden op de Fiets

Langs het hele Ziltepad liggen Vrienden op de Fiets-adressen. Als je voor 7,50 euro per jaar lid wordt van dat initiatief, overnacht je voor 27,50 euro p.p.p.n. bij mensen thuis. Je hebt dan je eigen slaapkamer, maar deelt de badkamer meestal met de bewoner(s) en soms ook andere logees. Een voedzaam ontbijt is inclusief. Als je het vooraf vraagt, mag je vaak ook mee-eten en de volgende dag een lunchpakket meenemen. Dat kan niet overal, en het is wel netjes als je daar extra vergoeding voor geeft.

Paklijst voor je driedaagse

Als je van accommodatie naar accommodatie loopt, heb je weinig nodig. Dat past bij het pelgrimsleven. Wat ik je wel aanraad om altijd mee te nemen:

• Een comfortabele wandelrugzak met een inhoud van 25 tot 35 liter. Ik had op deze tocht een extra grote rugzak mee om camera-apparatuur mee te dragen, maar wandel normaal met de Vertrail 16 liter (als minimalistisch) of Futura Pro 36 liter van deuter.
• Wandelschoenen met voldoende demping in de zool, omdat je het grootste deel van deze driedaagse verhard loopt. Ik loop zelf graag op de Altra Olympus trailrunningschoen, omdat die een extra brede neus heeft.
• Fijne wandelsokken waarin je geen blaren krijgt. Ik vind zelf de Injinji teensokken of merinowollen ‘normale’ sokken van Darn Tough het fijnst voor lange afstanden.
• Een notitieboekje, potlood en puntenslijper om je inzichten onderweg op te schrijven.
• Je telefoon met daarop de routes (offline) opgeslagen.
• Een powerbank, als je je telefoon onderweg wilt gebruiken. Een van 10.000 mAh is vaak genoeg, want op je logeerplek laad je alle apparaten weer op.
• Dikke sokken of lichtgewicht slofjes, zodat je niet op je wandelschoenen of op je zweetsokken je logeeradres in hoeft te lopen.
• Voldoende bescherming tegen zon, wind en regen.
• Genoeg eten en drinken. Maak een slimme planning met horeca en supermarkten onderweg.
• Oortjes waarmee je onderweg naar de Ziltepad-podcast van de etappe luistert. Doe maximaal één oortje in, zodat je het verkeer ook hoort. Draag beter geen noise cancelling of een headphone die beide oren bedekt.

Download mijn gratis paklijst voor meerdaagse wandeltochten voor een compleet overzicht.

Meer handige informatie over Het Ziltepad

Ik schreef een uitgebreid routeblog over Het Ziltepad, waarin ik tips deel die ook voor deze driedaagse handig zijn.

Op www.hetziltepad.nl vind je informatie over alle etappes en de Ziltepadkerken. De interactieve kaart is handig voor het plannen van smakelijke stops en fijne slaapplekken. Als je je aanmeldt voor deze tips, krijg je handige mails die je helpen voorbereiden op de route.