Ziltepad wandelen: alles wat je moet weten

Het Ziltepad is een van de nieuwste Nederlandse langeafstandswandelroutes. Het is er één met een bijzonder thema en geweldige uitvoering. Op deze 440 kilometer lange bezinningstocht wandel je ‘langs de ruige rand van het Noorden’, langs de kust van Groningen, Friesland en Noord-Holland.

Je wandelt van kerk naar kerk, en bij elke kerk liggen mooi vormgegeven routeboekjes, een meditatieboekje en een stempel. Er is een podcast met interessante informatie over de plekken die je bezoekt. En overnachten doe je bij de locals thuis. Ik liep al zo’n 10 etappes van Het Ziltepad, dat nu een route is geworden waarnaar ik terugkeer als ik tot rust wil komen en wil reflecteren.

Het idee achter Het Ziltepad: bezinnen

Op Het Ziltepad wandel je van kerk naar kerk, maar je hoeft niet religieus of spiritueel te zijn om deze route te lopen. Die kerken zijn bakens van rust en beschutting in dit ruige noordelijke landschap. Het Ziltepad heeft het thema ‘bezinnen’ en dat kan iedereen. De meditatiegidsjes in de kerken tippen je oefeningen die je helpen het meest uit deze route te halen. Ook zonder dat gaat bezinnen bijna vanzelf. Lange afstanden door het weids landschap lopen, dealen met de elementen en de zilte zeelucht die je honderden kilometers lang vergezelt.

De Ziltepad hoofdroute heeft 22 etappes

De ruim 440 kilometer lange hoofdroute van Het Ziltepad is opgedeeld in 22 etappes van 15 tot 25 kilometer lang. Je zou de hele route dus in 22 dagen kunnen wandelen.

Wil je het hele Ziltepad lopen, dan pak je ook de 22 dagwandelingen mee en loop je in totaal met gemak 800 kilometer.

De Ziltepad-kerken

Het Ziltepad loopt langs 22 aangesloten kerken, de ‘pleisterplaatsen’. Elke etappe begint en eindigt bij een kerk. In die kerken liggen routeboekjes, een stempel en de meditatiegids voor je klaar.

Tussen 1 april en 1 november zijn de kerken langs het Friese en Groningse deel van de route 7 dagen per week open, met uitzondering van Hegebeintum. Bij kerken die niet geopend zijn, hangt een briefje met telefoonnummers van vrijwilligers. Je kunt de kerkdeursleutel in overleg dan bij deze persoon ophalen. Een aantal kerken heeft een sleutelkastje aan de buitenkant hangen. De vrijwilliger geeft je dan de code door.

Zo leuk: stempels verzamelen in je Ziltepad-stempelboekje

Misschien wel mijn grootste motivatie om elke dag 20 km te lopen: de stempels! Grapje. Maar elke keer dat ik zo’n stempel in mijn stempelboekje druk, word ik wel als een kind zo blij. Elke Ziltepadkerk heeft een unieke, prachtig ontworpen stempel. Deze stempel druk je in Het Ziltepad-stempelboekje, dat je bij de eerste Ziltepadkerk die je bezoekt ophaalt.

Bij kerken waar je niet (altijd) naar binnen kunt, staat een stenen ‘doosje’ in de vorm van een kerk. Daarin zitten dan de stempel en het stempelkussen.

De landschappen van Het Ziltepad zijn weids

Het Ziltepad leidt je langs de ruige rand van Noord-Nederland. Je loopt stukken langs de Waddenzee, maar je krijgt ook veel van het binnenland te zien. Dat binnenland is over het algemeen heel weids, met uitgestrekte akkers. Hier liggen landgoederen en bosjes als natuurlijke oases. En kleine, rustige dorpen met oude kerken en bijzondere verhalen.

Ik, fan van bossen, heidevelden en bergen, loop Het Ziltepad niet voor de ‘mooie’ landschappen, maar voor rust in mijn hoofd en reflecteren op wat er op dat moment in mijn leven speelt. Dat kan ik het beste in grootse weidsheid, met weinig afleiding. Waar ik niet op mijn voeten hoef te letten, maar in een lekker ritme door kan stiefelen. Waar de wind waait, de temperaturen niet zo gek hoog worden en de luchten geen twee minuten hetzelfde zijn. Waar ik de schoonheid in het kleinere (vogel, bloem, insect) zie. Waar ik mijn favoriete mensen, de ‘noorderlingen’, spreek (ik ben geboren in Groningen).

Je loopt veel over verharde paden

Ik deel meestal routes over zoveel mogelijk onverharde paden, dus ik vind het belangrijk om te vermelden dat Het Ziltepad grotendeels over asfalt of beton loopt. Er zijn etappes waar je 10 kilometer over het strand of over een graspad op de dijk loopt, en etappes waar je 20 kilometer rustige asfaltwegen volgt.

Schoenen

Schoenen met goede demping in de zool zijn daarom belangrijk. Je (berg)wandelschoenen met stevige zool laat je beter thuis. Ik geef de voorkeur aan trailrunningschoenen met demping in de zool. Vraag de lokale sportwinkel naar tips en pas verschillende modellen. Ik loop de etappes zelf op de Altra Olympus, die naast veel demping ook een brede neus hebben. Ze zijn zero drop, wat betekent dat de hak niet veel hoger is dan de voorkant. Daar moet je even aan wennen als je normaal op (berg)wandelschoenen loopt.

Op de dijk loop je soms door hoog gras dat in de vroege ochtend en na een regenbui nat kan zijn. Ik vind het niet erg als mijn voeten dan nat worden, omdat niet-waterdichte schoenen snel(ler) drogen. In merinowollen sokken van bijvoorbeeld Smartwool of Darn Tough krijg je ook niet zo snel blaren in natte schoenen. Vind je natte sokken wel vervelend? Dan kun je waterdichte schoenen dragen. Daarin heb je wel sneller zweetvoeten in de zomermaanden.

Gamaschen of gaiters

Hoge, natte vegetatie maakt ook je broekspijpen nat. Vind je dat vervelend? Draag gaiters of gamaschen over je broek en schoenen. Dat kan ook fijn zijn als je met lage wandelschoenen over het Noord-Hollandse strand gaat lopen. Ik heb ze in de praktijk niet gebruikt, omdat mijn schoenen van een speciale uitvoering met ‘ingebouwde gaiters’ zijn en ik natte/vieze broekspijpen niet erg vind.

Train voor je Ziltepadavontuur

Of je nu een driedaagse of de hele route gaat lopen: trainen is een heel goed idee. Bouw je wandelafstanden volgens een trainingsschema zoals deze geleidelijk op tot je met gemak 20 kilometer kan lopen. Doe daarnaast ook aan krachttraining en stretchen. Laat je lichaam ook rustig wennen aan dergelijke afstanden over verharde ondergrond om zo pijntjes te voorkomen.

Het Ziltepad is ook (juist) heel fijn om solo te wandelen

Ik loop de etappes van Het Ziltepad allemaal solo. Dat is voor mij de beste manier om echt te bezinnen, tot rust te komen en even alleen op mezelf te focussen. Echt alleen ben ik zelden, want er zijn elke etappe wel locals om een praatje mee te maken. Dat vind ik ook heel leuk, want die geschiedenislessen, verhalen over het leven daar en de wijze woorden voegen echt iets toe aan de Ziltepadervaring. Als je bij mensen thuis overnacht, krijg je sociaal contact er gratis bij.

Je hond meenemen op Het Ziltepad is vaak wat lastig

Er zijn lange stukken Ziltepad waarop honden niet welkom zijn. Dat geldt vooral voor dijken en polders, waar schapen loslopen. Op sommige stukken is een alternatief vinden makkelijk, op andere stukken betekent dat heel lang door een wegberm lopen. Hondvriendelijke logeerplekken vinden is een bijkomende uitdaging. Ik zou de route zelf niet met hond proberen te plannen of lopen. Ga je die uitdaging toch aan? Houd in gedachten dat de hond aangelijnd moet zijn.

Navigeren doe je met de Ziltepad routeboekjes (geen routegids)

Er is geen routegids voor het gehele Ziltepad. Wel heeft elke etappe een mooi vormgegeven en handig lichtgewicht routeboekje. Deze kun je gratis ophalen in de Ziltepadkerk. Het kan zijn dat ze net op zijn als jij er bent, zoals mij een paar keer overkwam. Je kunt het gedrukte routegidsje vooraf uit de webshop bestellen, of hem downloaden als PDF van de pleisterplek-informatiepagina.

Leuk: er is ook een bewaardoos met alle routeboekjes. Die is te zwaar om mee te nemen als je meerdere etappes per keer loopt, maar perfect voor wie de route in kleine stukjes loopt of een mooi aandenken wil.

Interactieve kaart

Op www.hetziltepad.nl staat een handige interactieve kaart met daarop de etappes. Hiermee kan je ook onderweg navigeren.

GPX-bestand

Voor elke etappe is een gratis gpx-bestand beschikbaar. Deze kun je in je favoriete route-app of navigatie-apparaat laden. Heb je dezelfde favoriete app als ik? Zie mijn tutorial gpx-bestanden uploaden in Komoot.

Markering

Het Ziltepad heeft geen eigen markering, maar maakt vrijwel gebruik van het wandelknooppuntennetwerk. Op de kaart in de routegids staan de knooppunten langs de etappe gemarkeerd.

Routewijzigingen

Check voor vertrek of er (tijdelijke) routewijzigingen zijn. Gebruik daarvoor diezelfde interactieve kaart.

Alle belangrijke informatie per etappe

Elke pleisterplaats heeft een eigen informatiepagina op de Ziltepadwebsite. Op die pagina vind je…

• Het digitale routeboekje
• De gpx-bestanden van de etappe ten oosten en de etappe ten westen van de kerk, en die van de rondwandeling
• Bezienswaardigheden langs de route
• Fijne horeca. Hier staat niet alle horeca langs de route, dus kijk ook in Google Maps
• Overnachtingslocaties. Ook hier niet alle overnachtingsplekken, maar alleen die bij Visit Wadden op de website staan. Zie boekingssites, Vrienden op de Fiets, Google en initiatieven zoals Welcome to my Garden
• De podcastaflevering die bij die plek hoort.

De Ziltepad podcast

Bij elke deelnemende kerk hoort dus ook een podcastaflevering. In de meeste kerken staat een QR-code die je kan scannen om direct naar de relevante aflevering te gaan. De podcastafleveringen staan ook op de informatiepagina’s van de kerkjes en op Spotify.

Deze podcast is echt heel goed gemaakt, met goede audiokwaliteit en interessante weetjes. Ik bewaarde de aflevering van de dag vaak op de langere stukken rechtdoor die voor mij met mijn adhd-brein soms wat eentonig voelden.

De beste tijd om Het Ziltepad te wandelen

Het Ziltepad is het hele jaar door toegankelijk. Soms zijn er omleidingen, die dan op de interactieve kaart te zien zijn.

Je wandelt hier in het hoge noorden vaak tussen de akkers. Ik vind die landschappen zelf wat eentonig en minder mooi als er geen gewassen op staan. Daarom loop ik zelf liever tussen april en eind september. In april zijn de bloembollenvelden in Noord-Holland op hun mooist, terwijl de Groningse landerijen hartje zomer het groenst zijn. Elke maand heeft zijn eigen charme.

De beste wandelrichting: oost naar west of andersom?

De Ziltepadetappes zijn zowel van oost naar west als van west naar oost beschreven in de routegidsjes. De markeringen van het wandelknooppuntennetwerk bestaan ook in beide richtingen. Het maakt wat dat betreft niet zoveel uit in welke richting je Het Ziltepad wandelt. Wat wel handig is om bij je planning in gedachten te houden:

• Wind: aan de Waddenkust waait het vaak stevig uit het (zuid)westen. Van west naar oost lopen betekent dan vaak wind in de rug.
• Zon: als je vroeg start, heb je bij een oost-westrichting de zon eerder in je gezicht. In omgekeerde richting heb je dat juist 's middags.
• Dienstregeling van het openbaar vervoer. Vooral relevant als je de route in losse etappes of wandelweekenden loopt. Rijden bussen vanaf het oostelijke of het westelijke eindpunt van je deeltraject frequenter?

De etappes lopen zelden in een rechte lijn van oost naar west of andersom, dus in praktijk zal je ook lange stukken de wind of zon van opzij hebben.

Je kunt de route ook in delen lopen

Net als veel mensen het Pieterpad in stukjes verspreid over een jaar of meerdere jaren loopt, kan je ook Het Ziltepad opdelen in meerdere stukken. Zo doe ik dat ook.

Een driedaagse in Groningen

Mijn eerste kennismaking met de route was een driedaagse wandeling over Het Ziltepad in Groningen. Ik wandelde van Losdorp naar Hornhuizen, van oost naar west. Daar bleek dat slechts een paar etappes Ziltepad al zoveel mooie ontmoetingen, fijne inzichten en een opgeruimd hoofd kunnen brengen.

Een driedaagse in Noord-Holland

Mijn volgende meerdaagse op de bezinningsroute liep ik drie dagen Ziltepad in Noord-Holland. Ik startte met etappe 2, bij Huisduinen, en eindigde met etappe 5 naar Stroe. Deze mini pelgrimstocht liet de variatie in de route goed zien. De ene dag waaide ik bijna om op het strand, de volgende dag liep ik in de zon door de polders en de derde dag keek ik met de wind in mijn haren uit over de drooggevallen bodem van de Waddenzee.

Tip: omdat Stroe geen bushalte heeft, kun je die route beter eindigen in Hippolytushoef.

Bereikbaarheid met het openbaar vervoer

Veel pleisterplaatsen zijn met het openbaar vervoer bereikbaar. Kleine dorpjes hebben soms geen bushalte, dus daar kan je beter bij de laatste bushalte stoppen of aan de volgende Ziltepad etappe beginnen en bij de volgende bushalte stoppen. Bushaltes langs de route staan ingetekend op de interactieve Ziltepadkaart. Je kunt ook de Points of Interest-functie in Komoot gebruiken. Plan je reis via de routeplanner op 9292.nl.

Kom je met de auto? Parkeer hem op het eindpunt van je etappe en reis met het openbaar vervoer naar het startpunt. Zo loop je veel meer zen dan als je moet sprinten om op tijd te zijn voor de laatste bus.

Bijzonder overnachten langs Het Ziltepad

Omdat Het Ziltepad door een dunbevolkt deel van Nederland langs veelal kleine dorpjes loopt, moet je creatief zijn met je overnachtingen. Dat is een van de dingen die Het Ziltepad zo leuk maken. De ene nacht logeerde ik in een Gronings minidorp bij een boeddhist, de volgende avond zat ik met allemaal leeftijdsgenoten aan een grote tafel tegenover een kerk te dineren.

Op de interactieve Ziltepadkaart staan logeeradressen getipt. Je kunt je zoektocht naar slaapplekken uitbreiden naar boekingsplatforms en Google Maps. Nog leuker zijn onderstaande bijzondere logeerplekken.

Slapen bij de locals thuis: Vrienden op de Fiets

De leukste en meest low-budget manier van overnachten langs Het Ziltepad is Vrienden op de Fiets. Via dit platform verhuren mensen door heel Nederland hun logeerkamer voor een nacht aan fietsers of wandelaars. Je slaapt dan dus bij een local in huis en deelt vaak de gemeenschappelijke ruimtes. Ook als je alleen reist, hoef je je slaapkamer niet met anderen te delen. Je bed is opgemaakt, er ligt een handdoek klaar en vaak kan je shampoo en douchegel lenen. Een voedzaam ontbijt is inclusief.

Elk Vrienden op de Fiets-adres is anders, en dat maakt het zo leuk. Je weet nooit van tevoren wie je treft, hoe je slaapplek eruitziet en hoe uitgebreid je ontbijt gaat zijn.

Je wordt voor 7,50 euro per jaar lid van Vrienden op de Fiets. Als lid krijg je toegang tot een kaart met adressenlijst. Kies een handig gelegen adres en bel of mail de contactpersoon om te vragen of je kunt komen logeren. De vaste prijs voor een overnachting inclusief ontbijt is 27,50 euro p.p.p.n.

Logeren in een kerk

Extra speciaal zijn de logeeradressen in de kerken van onder meer Foudgum, Hiaure, Sint Jacobiparochie en Oostrum. Op hetziltepad.nl staat een actueel overzicht van de kerken waarin je kunt slapen.

De logeerplekken in de kerken zijn vrij basic: je slaapt op een stretcher en er is alleen koud water, maar wel een toilet. Zoek uit of je zelf een slaapzak mee moet nemen. Je deelt de slaapruimte mogelijk gezellig met andere wandelaars of fietsers. Kom niet zomaar aanwaaien, maar neem van tevoren contact op met de vrijwilligers.

Kamperen

De complete route van kampeerplek naar kampeerplek lopen wordt een grote uitdaging. Er liggen wel campings langs de route. Die staan ingetekend op de interactieve Ziltepadkaart en zijn ook te vinden als Points of Interest-functie in Komoot. Zoek ook op overzichtssites van bijvoorbeeld SVR of In het Groen, waarbij veel kleinschalige (boeren)campings aangesloten zijn.

Niet elk etappe-eindpunt heeft een camping, maar kijk daar vooral of er een Campspace of een Welcome to my Garden-adres is.

Kom je er niet uit met accommodatie op het eindpunt van je etappe?

Kijk of er een logeeradres binnen een straal van 10 kilometer van het dorp is. Veel bed & breakfast-eigenaars en Vrienden op de Fiets-gastvrouwen vinden het niet erg om je ergens op te halen en later weer terug te brengen. Mensen die hier in het hoge noorden wonen weten dat OV-verbindingen en faciliteiten soms schaars zijn en vinden het heel normaal om een wandelaar te helpen.

Tip: blijf twee nachten als je ook de rondwandelingen wilt doen

Elke Ziltepadkerk heeft een eigen rondwandeling, die niet of slechts kort overlapt met de hoofdroute. Deze rondwandelingen zijn 15 tot 25 kilometer lang en een mooie uitdaging voor een dagwandeling. Ook deze routes staan op de kaart in het gidsje dat bij de pleisterplaats hoort.

De etappes en de rondwandelingen zijn zo lang, dat ze meestal moeilijk beiden in één dag te lopen zijn. Blijf beter twee nachten op dezelfde plek slapen. Bij veel Vrienden op de Fiets-adressen is dat geen probleem, zolang je overdag op pad bent.

Eten en drinken langs de route

Op een aantal etappes van Het Ziltepad kom je onderweg horeca tegen. Fijne plekken voor een kop koffie of een lekkere lunch vind je op de interactieve kaart.

Omdat niet elke etappe langs horeca of een supermarkt ligt, moet je goed nadenken over je voedselplan. Vraag je bij elke supermarkt af: wanneer bereik ik de volgende supermarkt, en wat heb ik tot die tijd nodig?

Je kunt ook je gastheer op je overnachtingsplek vragen of je mee mag eten en of je bij het ontbijt een lunchpakket voor onderweg mag maken. Dat zijn de mensen langs Het Ziltepad wel gewend. Vraag dit alvast bij het maken van je boeking, en niet pas als je op je overnachtingsplek aankomt.

Paklijst voor je Ziltepad-wandelavontuur

Je ziet mij op de foto’s met een vrij grote tas lopen. Dat is niet nodig als je van logeeradres naar logeeradres loopt. Om mijn routegidsen te kunnen maken heb ik camera-apparatuur en een laptop mee, die ik voor een vakantietocht thuis zou laten. Een rugzak met 25 tot 35 liter inhoud is prima.

Stop in die rugzak:

• waterflessen of drinksysteem. Voor onderweg bijvullen loop je een kerk in of bel je ergens aan.
• snacks. Kijk goed hoeveel je nodig hebt voordat je de volgende supermarkt bereikt.
• lunch
• herbruikbaar zakje of bakje voor je lunchpakket als je die meeneemt vanaf je verblijfplaats
• zonnebrandcrème
• een pet of hoed op zonnige dagen, een muts op frisse dagen
• (handschoenen en een Buff colsjaaltje bij kou)
• regenkleding. Beter een regenjas en regenbroek dan een poncho. Ik raad een waterkolom van minimaal 15.000mm aan, zodat je ook droog blijft als de combinatie harde wind + regen een tijdje aanhoudt.
• wandelschoenen met demping. Zie mijn opmerking eerder in dit blogbericht.
• (gaiters of gamaschen)
• oortjes om onderweg naar de podcast te kunnen luisteren. Houd één oor vrij om het verkeer te blijven horen.
• laagjes kleding, passend bij het weer
• (schone set kleding voor ‘s avonds)
• minimalistische toiletspullen
• notitieboekje en pen om onderweg een dagboek bij te houden
• oplader voor elektrische apparaten
• powerbank (zeker als je met je telefoon navigeert)
• opvouwbare zitflap

Meer handige informatie over Het Ziltepad

Op www.hetziltepad.nl staat alles wat je over deze route moet weten. Routebestanden, faciliteiten langs de route, logeerplekken, etc. Gebruik ook vooral de interactieve kaart.

Ruth, een van de makers van Het Ziltepad, deelt handige tips voor je eerste stappen op de route. Deze ontvang je gratis als je je hier aanmeldt. Ik heb ze al gelezen en denk dat ze behulpzaam zijn bij je voorbereiding.