Midges: kleine steekvliegjes in Schotland

Ben je een reis naar Schotland aan het plannen? Dan heb je vast al gehoord of gelezen over midges. Door hoe sommige mensen over ze praten of je voor ze waarschuwen, zou je bijna denken dat dit levensgevaarlijke monstertjes zijn. Goed nieuws: van de kleine zwarte steekvliegjes heb je behalve jeuk niet zoveel te vrezen. Wel kan zo’n zwarte wolk van midges zelfs de meest nuchtere mens laten doordraaien.

Ik wandel al tien jaar meerdere maanden per jaar in Schotland en ben goed bekend met midges. Tijd voor mijn beste tips voor hoe om te gaan met midges als je een leuke vakantie in Schotland wilt.

Midges zijn kleine steekmuggen (en geen lilliputters)

Allereerst: mensen zeggen vaak ‘midgeTs’, wat Engels is voor ‘lilliputters’ en dat zijn meestal niet de wezens die ze in honderdtallen tegenkwamen. Midges, zonder ‘t’, zijn zwarte vliegjes, en heten in het Nederlands ‘knutten’. Ze lijken qua grootte op fruitvliegjes en worden maximaal 1,5 millimeter groot. De mannetjes leven van nectar en plantensappen. Het zijn hun vrouwtjes die prikken. Zij hebben eiwitten uit bloed nodig om hun eitjes te laten rijpen en zo nog meer midges te maken om vakantiegangers te belagen.

Midges in Schotland zijn niet gevaarlijk (maar wel irritant)

Een steek van een midge geeft de meeste mensen minder pijn en minder jeuk dan gebeten worden door muggen zoals je die thuis hebt. Wel storten midges zich tegelijk met al hun vriendinnen op een klein huidoppervlak en kunnen zoveel beten samen behoorlijk jeuken. Mensen die bovengemiddeld allergisch reageren op midgebeten, krijgen meestal grote rode bulten die na een tijdje vanzelf weggaan. Een hevige allergische reactie zoals bij bijen- of wespensteken komt niet zo vaak voor. Krijg je rode vlekken over je hele lijf, opgezwollen lippen, benauwdheid of duizeligheid, dan moet je snel een dokter bellen.

Midges komen vaak in een zwarte wolk op je af, en vinden elk bloot stukje huid aantrekkelijk. Soms gaan ze zelfs in je oren of neus zitten. Dat maakt zo’n wolk behoorlijk irritant, maar je kunt jezelf daar aardig tegen beschermen.

Midges houden van windstilte, vochtig en mild weer en schemering

Weersomstandigheden bepalen of midges actief kunnen zijn. Ze houden van:

• weinig wind of windstilte, want bij een windsnelheid boven de 10 km/u kunnen ze niet goed vliegen
• bewolkt en vochtig weer, bijvoorbeeld net na een regenbui. Felle zon en regenbuien vinden ze niets.
• de periode rond zonsopkomst en zonsondergang

Staat er een windje, schijnt de zon fel of is de lucht erg droog? Dan zit/loop je dus goed. Daarom is de zonnige oostkust in het hoogseizoen van de midges vaak een rustigere plek om te zijn dan de vochtige westkust. En zijn de eilanden, waar het vaak waait, vaak een goede keuze (zolang er daadwerkelijk wind waait).

In sommige maanden zijn er geen midges actief in Schotland

Midges zijn vooral actief van eind mei tot en met september. Klimaatsverandering gebeurt ook in Schotland, dus de periode waarin midges actief zijn verandert ook. Dit jaar werd ik heel laat in het seizoen nog gebeten, omdat de temperaturen zo lang zo mild waren. Na wat nachtvorst is het gedaan met de midges.

De piek in het aantal midges ligt in de zomer. Mei, de eerste helft van juni en september vind ik nog prima te doen. In juli en augustus moet je je praktisch en mentaal voorbereiden op meer midges. Van oktober tot en met april heb ik nooit last van midges.

Er is een midgevoorspelling

Omdat we het weer redelijk goed kunnen voorspellen, kunnen we ook een midge-voorspelling maken. Op OutdoorScot.co.uk staat een indicatie voor verschillende regio’s in verschillende maanden. Op deze pagina staat de voorspelling voor vandaag.

Zo vinden midges je

Midges worden aangetrokken door de CO2 die je uitademt, op de geur van je huid en op je lichaamswarmte. Omdat deze factoren niet voor iedereen hetzelfde zijn, hebben sommige mensen meer last van midges dan anderen. Heel kieskeurig zijn ze niet: als er niemand is die lekkerder ruikt dan jij, ben je alsnog hun lievelingshapje.

Gebruik Smidge. DEET helpt niet.

Ik heb jarenlang geëxperimenteerd met hoe ik me zo goed mogelijk tegen midges kan beschermen. Badderen in DEET is niet zo effectief. De spray Smidge, die je in elke Schotse outdoorwinkel en op alle toeristische locaties kunt kopen, werkt beter. In drogisten en op de beauty-afdeling van grotere supermarkten kun je de crème Skin so Soft kopen. Deze middeltjes compenseren de CO2 die je uitademt, waardoor midges je minder makkelijk vinden.

Let op: gebruik je ook zonnebrandcrème? Smeer dat eerst op, wacht minstens een kwartier en smeer dan pas je anti-midge-middel.

Draag bedekkende kleding

Als midges niet bij je huid kunnen komen, kunnen ze je ook niet bijten. Ik draag daarom kleding met lange pijpen en lange mouwen. Dat is met oog op tekenbeten, waarvan je wel echt ziek kan worden, sowieso aan te raden.

Goede hoofdnetten tegen midges

Mijn hoofd bedek ik met een speciaal hoofdnet. Omdat midges zo klein zijn, moet zo’n netje heel fijnmazig zijn. Veel netjes in Nederlandse en Belgische outdoorwinkels zijn gemaakt tegen grotere muggen en laten midges door. Hoe groot de gaatjes zijn, wordt uitgedrukt in gaatjes per vierkante inch. Dat moeten er voor midges minimaal 600 zijn. Dat is omgerekend minimaal 93 gaatjes per vierkante centimeter. Midges passen niet door gaatjes van 0,6 millimeter of kleiner.

• Koop een hoofdnet met zwart gaas, want daar kijk je makkelijker doorheen dan door wit of groen.
• Draag een hoed of pet onder je hoofdnet, om hem van je huid te houden. Anders prikken de dames gewoon door het gaas heen.
• Trek het elastiek of koord onder je kin aan en stop de stof onder je bovenkleding. Zo komt er geen midge meer naar binnen.

Hoofdnet kopen

Geschikte hoofdnetten zijn in elke Schotse outdoorwinkel en op campings in toeristisch gebied makkelijk te krijgen. Toch al eerder kopen? Deze netjes zijn geschikt:

• Care Plus Pop-Up hoofdnet inclusief hoed, 1010 gaatjes per vierkante inch. Door zwart net zou het zicht beter zijn dan door dit groene net. Ook te koop bij Bol.com.
• Sea to Summit Ultra-Fine Mesh Head Net met 310 gaatjes per vierkante centimeter (niet de normale). Deze is helaas moeilijk verkrijgbaar in Nederland

Je handen

Er zijn mensen die dunne handschoenen dragen in het midge-hoogseizoen. Ik smeer mijn handen vaak flink in met Smidge. Ik trek mijn mouwen strak rond mijn polsen. Er zijn ook speciale midge-handschoenen (online) te koop, maar daar heb ik geen ervaring mee.

Je kunt ook knoflook kanen

In de afgelopen jaren heb ik meerdere Schotten gesproken die in de weken voor een lange tocht met kamperen extra knoflook(olie) door hun maaltijd mixen. Volgens hen zijn ze dan minder aantrekkelijk voor de midges, mits er andere mensen met minder knoflook in hun aderen aanwezig zijn. Misschien het proberen waard, maar mij niet mailen als je sociale netwerk in een paar weken flink uitdunt ;)

Krab je midgebeten niet open

Van een midgebeet heb je niet zoveel te vrezen, maar van een infectie mogelijk wel. Hoe erg het ook jeukt, krab de bultjes niet open. Zeker niet als je een meerdaagse wandelroute in Schotland maakt en je je handen minder vaak wast dan thuis.

Zo verminder je de jeuk

Jeuk is een kleine allergische reactie, dus een antihistaminetablet slikken kan helpen. Je kunt bij de drogist een crème tegen zwelling en jeuk of een crème speciaal voor insectenbeten kopen. Koelen helpt ook, maar dat is onderweg vaak moeilijk.

Kamperen in het midgeseizoen

Tijdens mijn wandeltochten in Schotland slaap ik vrijwel altijd in mijn tent. Zijn er midges actief, dan kies ik mijn kampeerplek zo slim mogelijk:

• Liever een plek met wat wind, waar mijn tentdoek misschien wat klappert en het kouder is, dan een beschutte plek met midges.
• Liever op een open stuk dan in de vochtige luwte tussen bomen of varens.
• Liever een droge (gras)ondergrond, dan moerassig terrein waar de midges zitten. Midges zitten minder favoriete omstandigheden uit in dit soort drassige grond, dus daar slapen is als jezelf als buffet serveren.
• Liever een stukje van het water af, dan aan de rand van een loch, riviertje of stilstaand water.

Koken en eten

Het liefst eindig ik mijn wandeldagen ontspannen met water koken en een maaltijd eten met uitzicht. Dat ontspannen zit er niet echt in als de midges zichzelf uitnodigen. Tips:

• Ik stop meestal ruim voor de schemer met lopen, zodat ik kan koken en eten voordat de midges op hun actiefst zijn.
• Voor het koken kies ik een locatie met wat wind, maar niet zoveel wind dat het erg lang duurt voordat mijn water kookt.
• Ik eet gevriesdroogde maaltijden die makkelijk en snel te bereiden zijn. Ik hoef dus niet eerst ingrediënten te snijden of lang te koken. Water koken, in zakje gieten, eten.
• Vaak eet ik in mijn tent.

Hoe erg zijn de midges in Schotland echt?

Hoeveel mentale last iemand van midges in Schotland heeft, verschilt enorm per persoon en hangt ook af van hoeveel midges er tijdens zijn/haar reis actief waren. Ik hoorde een reismaatje eens vertellen dat ‘die midges in Schotland helemaal niet zo erg zijn’. Ik heb haar maar niet verteld dat het aantal midges dat we tegenkwamen gigantisch veel minder was dan wat normaal is op die locatie in die maand.

Ik reis buiten het midgeseizoen

Ik vind midges zo vervelend, dat ik Schotland half juni vaak verlaat en pas na half september weer terugkom. Die flexibiliteit in reisweken heb ik gelukkig. Doordat ik alleen in het voor- en najaar reis, zie ik de Hooglanden zelden op hun groenst, en zie ik de heidehellingen zelden in bloei staan.

Je kunt echt prima toch tijdens het midgehoogseizoen naar Schotland. Kies je bestemming en kampeerplekken wijs, koop een hoofdnet en Smidge en stel je mentaal in op wat midgebeten. Een kleine prijs om te betalen voor de fan-tas-tische uitzichten.

Midges op Isle of Skye

Het Isle of Skye is een van de grootste midgehotspots van Schotland. Het eiland ligt aan de vochtige westkust en heeft veel veen en moerassige heide. Het kan ook flink waaien op het eiland, dus hoeveel last je van midges hebt, hangt af van hoe beschut je zit. Volg je de Skye Trail over de Trotternish Ridge, dan valt het vaak wel mee. Is het windstil, of loop je in een vallei bij Slichagan of picknick je aan de Fairy Pools, dan moet je je in het hoogseizoen voorbereiden op midges.

Midges op de West Highland Way

De West Highland Way loopt door de Schotse Hooglanden, waar midges leven. Hoe noordelijker je komt, hoe meer midges. In het agrarische landschap tot Drymen valt het vaak mee. Op de oever langs Loch Lomond zit je redelijk beschut en nabij water, en kunnen de beestjes heel vervelend zijn. Rannoch Moor, Glencoe en de omgeving van Kinlochleven zijn typische landschappen waar midges graag zijn. De piek voor midges en wandelaars ligt midden in de zomer, dus ik raad je aan om in het voor- of najaar op pad te gaan als je die keuze hebt.

Meer over wandelen en wildkamperen in Schotland

Na duizenden kilometers wandelen in Schotland schreef ik mijn digitale Handboek wandelen en wildkamperen in Schotland. Daarin deel ik bijvoorbeeld hoe ik geschikte wandel- en kampeerspullen voor Schotland kies, navigeer, rivieren oversteek en wildkampeerplekken vind. Ben je op zoek naar route-inspiratie? Lees mijn blog met meerdaagse wandelroutes in Schotland.

Met dank aan J. Timmer voor de foto's van midges in de tent en midgebeten op zijn arm.