10 tips voor winterkamperen: complete gids

Het is een gekke hobby voor een koukleum als ik: winterkamperen. En ook weer niet, want ik houd van stilte en rust. En van met een dampende kop thee in de hand de zonsondergang zien. En van sterren kijken. En van uitslapen en dan bij het ontbijt het gouden zonlicht op een winters landschap zien schijnen. Kamperen in de winter is ook prima te doen voor koukleumen, zolang je je goed voorbereidt. Met de juiste uitrusting en slimme tips voor winterkamperen met tent blijf je warm en veilig. Daarom in dit blog: een complete gids met 10 tips voor winterkamperen.

10 tips voor winterkamperen

Hieronder deel ik mijn tien beste tips voor winterkamperen. Ik heb meer blogs over dit onderwerp geschreven. Om te voorkomen dat dit blog heel lang wordt, herhaal ik zo weinig mogelijk informatie uit die blogs. Klik door op de linkjes om meer tips voor winterkamperen te lezen.

Tip 1: check de weersvoorspelling voor je winterkampeeravontuur

Een goede voorbereiding begint met uitzoeken hoe winters het winterkamperen wordt. Als je weet wat de laagste temperatuur is die je kunt verwachten, dan weet je ook wat je in moet pakken. Houd in gedachten dat de temperatuur aan de grond een paar graden kouder kan zijn dan de minimale temperatuur die voorspeld wordt. Dat heeft te maken met koude-inversie die op kan treden op koude, windstille en heldere nachten.

Kijk in de voorspelling ook naar de windkracht, windrichting en eventuele neerslag. In Nederland kun je prima Buienradar of Weeronline gebruiken. In minder vlakke gebieden gebruik je een goede weersvoorspelling voor de bergen.

Tip 2: overnacht op een sfeervolle plek voor winterkamperen

Ga je op avontuur in een land waar wildkamperen en bivakkeren verboden zijn? Dan ben je aangewezen op een kampeerterrein. Er zijn gelukkig vele locaties waar je kunt winterkamperen in Nederland. Zelf vermijd ik de grote campings vol lege jaarplekken en verlaten caravans. Dat vind ik in de winter nog deprimerender dan in de zomer. Zoek liever een kleinschalig terrein omringd door natuur. Extra fijn als je er een vuurtje mag stoken. Denk bijvoorbeeld aan Natuurkampeerterreinen die het hele jaar open zijn.

Kun je op je bestemming wel legaal in de natuur (wild)kamperen? Zoek dan een beschutte plek uit de wind, maar mét voldoende ventilatie om condens in je tent te beperken. Ga liever niet in een dal liggen, want daar is het vaak kouder dan een paar meter hoger. Kampeer niet onder of naast dode takken of bomen die onder een laagje sneeuw kunnen bezwijken. Dicht bij water kamperen klinkt handig, maar hoe dichter bij de oever, hoe kouder het vaak is. Heb je geen freestanding tent, dan moet je een plek zoeken waar alle haringen goed de grond in willen. Gebruik eventueel stenen als hulpmiddelen.

Tip 3: kies geschikte spullen voor kamperen in de winter

Voor iedereen die gaat winterkamperen met tent zijn een goed isolerende slaapzak en slaapmat essentieel. Ze bepalen of je het warm houdt tijdens het kamperen in de winter, of wakker ligt van de kou. Ze moeten isoleren tot temperaturen die onder de verwachte nachttemperatuur liggen. Hoe je weet of dat het geval is? Voor je slaapzak kijk je naar de comforttemperatuur (limiettemperatuur als je een man bent): de koudste temperatuur waarbij de gemiddelde vrouw in deze slaapzak nog warm door kan slapen. Voor je matje kijk je naar de R‑waarde: hoe hoger die is, hoe lager de temperaturen waarbij je nog warm ligt.

In mijn blog ‘Dit heb je nodig voor winterkamperen’ leg ik precies uit waar je op let bij het kiezen van een slaapzak, slaapmat, tent en haringen. Inclusief creatieve budgettips, want niet iedereen heeft zin om honderden euro’s uit te geven voor een nachtje winterkamperen.

Tip 4: kleed je als een ui (maar niet in je tent)

Je wilt niet alleen in je slaapzak, maar ook buiten je tent warm genoeg zijn. Tijdens het wandelen, koken, eten en broodjes bakken boven het kampvuur bijvoorbeeld. Je kleedt je daarvoor het beste als een ui, met kledinglaag over kledinglaag. Dat lagensysteem helpt je om je temperatuur te reguleren, zonder telkens je hele outfit te wisselen. Start met een ademende en vochtafvoerende basislaag van synthetisch materiaal of merinowol.

Draag daarover één of meerdere isolerende middenlagen. Ik trek vaak synthetische en wollen shirts met lange mouwen over elkaar heen.

Draag daar overheen een wind- en waterdichte buitenlaag. Zo’n buitenlaag koop je idealiter dus een maat of een paar maten te groot, zodat er laagjes onder passen. Dit geldt niet alleen voor je bovenlichaam, maar ook voor je benen. Wordt het fris? Laag erbij. Krijg je het warm tijdens het lopen? Laagje uit.

Zodra je stopt met bewegen trek je extra lagen aan. Ik neem zelf een synthetische isolatiejas mee als diervriendelijk alternatief voor dons. Krijg ik het tóch koud? Dan kom ik in beweging tot mijn lichaam weer warm is.

In je slaapzak ben je geen ui

Het kan logisch voelen om zoveel mogelijk kleding aan te trekken in je lichtgewicht winterslaapzak. Of misschien ken je de inmiddels achterhaalde tip om naakt je slaapzak in te gaan. Je kunt het beste een los laagje (thermo)kleding dragen. Trek droge kleding aan voordat je je slaapzak in gaat. Is je slaapzak mogelijk net niet warm genoeg? Dan kun je daar een synthetisch of donzen isolatiejasje over aan trekken.

Je verliest relatief veel warmte via je hoofd. Heeft je slaapzak geen capuchon die je hele hoofd bedekt? Draag dan ook ‘s nachts een muts.

Tip 5: warm winterkamperen doe je door warm je slaapzak in te gaan

Je slaapzak houdt je warm, maar hij maakt je niet warm. Daarom moet je warm de slaapzak in gaan. Je houdt jezelf zo goed mogelijk warm door je als een ui te kleden en regelmatig te bewegen. Eet voldoende en drink warme dranken. Ben je toch afgekoeld? Doe dan wat sportoefeningen voordat je je slaapzak in gaat. Trek droge, warme kleding aan. Ik ga bij het winterkamperen vaak vroeg mijn slaapzak in, omdat ik mezelf later op de avond moeilijker warm kan houden.

--> Zie ook mijn blogbericht vol tips voor warm blijven in je tent

Tip 6: maak van je waterfles een kruik

Reis je met de auto naar je winterkampeerplek? Dan kun je allemaal ‘luxeartikelen’ van huis mee nemen. Een kruik, of twee, bijvoorbeeld. Ben je wandelend of fietsend onderweg, dan vind je je bagage zonder kruik(en) waarschijnlijk al zwaar genoeg. Goed nieuws: BPA-vrije waterflessen kun je veilig gebruiken als kruik. Vooral de literflessen van Nalgene zijn daar heel geschikt voor. Verwarm water tot onder het kookpunt, giet het in de fles, sluit de fles goed af (natte slaapzak = koud slapen) en trek er een kledingstuk of je Buff omheen. Leg hem al voordat je naar bed gaat in je slaapzak en bewaar hem ‘s nachts bijvoorbeeld bij je voeten.

Tip 7: koop all season gas om te koken

Koken bij lage temperaturen kan lastig zijn omdat standaard gasmengsels het minder goed doen als het koud is. Kies daarom voor een all season gasmengsel zoals deze. Deze eigenschap staat vaak duidelijk op het blikje vermeld.

Als je vaak in de winter kampeert kan een brander op vloeibare brandstof (zoals deze van MSR) een alternatief zijn. Heb je al een gasbrander voor je kampeertrips, dan kun je die met de juiste mix prima gebruiken.

Ook all season gas doet het niet altijd goed bij heel lage temperaturen. Het kan helpen om je gasblikje onder je jas op te warmen.

Tip 8: ventileer je tent zo goed mogelijk tijdens het winterkamperen

Het lijkt een goed idee: je tent hermetisch afsluiten om de kou buiten te houden. Op die manier zorg je wel voor extra condens: nattigheid in je tent. Condens vormt zich wanneer warme, vochtige lucht binnenin afkoelt. Bij veel condens druppelt er water op je spullen, slaapzak en misschien zelfs je hoofd.

Zet daarom de ventilatiekleppen van je tent goed open. Ik rits vaak mijn tentdeuren een stukje open van boven. Daarbij zorg ik er natuurlijk wel voor dat er geen neerslag naar binnen kan. Bij mijn 3-seizoenentent komt standaard ook wind van onder het tentdoek door de tent. Ik heb liever een zacht, fris briesje door mijn tent terwijl ik knus weggedoken zit in mijn slaapzak, dan dat ik wakker word onder een condens-waterval. Afhankelijk van de weersomstandigheden is het niet altijd mogelijk om condens 100% te voorkomen tijdens het winterkamperen.

Tip 9: bewaar accu’s en kleding (en schoenen?) in je slaapzak

In koude omstandigheden lopen accu’s en batterijen sneller leeg. Je kunt je telefoon, cameraaccu’s, gps-apparaat en powerbank daarom het beste gezellig bij je in de slaapzak bewaren.

Ook kleding die je de volgende ochtend wilt dragen kun je ‘s nachts bij je in de slaapzak bij je houden. Zo hoef je ‘s morgens je warme lijf niet te mishandelen met ijskoude kleding.

Zijn je schoenen nat en gaat het stevig vriezen? Dan kunnen ze bevriezen. Ik kan uit ervaring vertellen dat je voeten in bevroren voeten wringen geen goed begin van de dag is. Je kunt elk van je schoenen in een waterdichte zak in je slaapzak doen.

Tip 10: niet alleen maar slapen, maar ook sterren kijken tijdens het winterkamperen

Ik kies, waar mogelijk, voor mijn winterkamperen vaak heldere nachten en locaties met weinig lichtvervuiling. ‘s Nachts mijn slaapzak uit moeten om te plassen vind ik echt geen feestje. Lig ik net lekker warm en comfortabel, moet ik die kou weer in. Maar eenmaal buiten ben ik mijn blaas zo dankbaar. Ik trek snel mijn warmste lagen kleding over mijn slaapkleding aan en staar naar de sterren. Alleen al voor mijn momentje sterrenbeelden en Melkweg kijken wil ik al wildkamperen.

Ik heb een sterrenapp op mijn telefoon geïnstalleerd om zo elke kampeernacht een iets betere sterrenkundige te worden. Tijdens het winterkamperen in Schotland houd ik bovendien de Aurora-apps in de gaten. Sterren én het Noorderlicht zien: beter wordt het niet.

Extra tips voor winterkamperen

Vochtige kleding droog je niet door het aan een lijntje in je tent te hangen. Drogen gaat het snelst als je deze kledingstukken in je slaapzak stopt. Niet een heel lekker idee, maar het went snel genoeg en de volgende dag droge en warme kleding aantrekken is ook wat waard.

Vriest het flink en ligt er geen stromend water nabij je kampeerplek? Leg je met water gevulde flessen niet op de grond. Bij matige vorst wikkel ik spullen uit mijn tas rond de flessen en stop ik ze zo in mijn rugzak. Bij temperaturen onder de -5 graden controleer ik of de flessen goed dicht zitten en stop ik ze in een waterdichte zak (dry bag) in mijn slaapzak.

De meeste waterfilters kunnen niet goed tegen vorst. Ik verpak de mijne bij stevige kou in een waterdicht zakje en stop deze in mijn slaapzak. Ja, het is knus in die slaapzak ;)

Ga je verder van de bewoonde wereld? Verdiep je in wildernis-EHBO, leer symptomen van onderkoeling herkennen, werk aan je navigatievaardigheden bij afwezigheid van paden en denk na over een plan B.